De spirituele uitgeverij van Nederland

Tao Te Ching: terugkeren naar eenvoud

Laatste update door Sanne Broekhuis op 8 maart 2021

De kracht van yin en het geschreven woord: een bewerking van Lao Tzu's Tao Te Ching door Ursula K. Le Guin. Geschreven door Sanne Broekhuis.

37. OVER ALLES

De Weg doet nooit iets,
en alles wordt gedaan.
Als de machtigen de Weg konden volgen,
zouden de tienduizend dingen
voor zichzelf zorgen.
Als ze desondanks probeerden te handelen,
zou ik ze stilhouden met het naamloze,
het natuurlijke.

In het ongenoemde, in het ongevormde,
is niet-willen.
In niet-willen is stilte.
In stilte rust alles onder de hemel.

Wei wu wei. Doen door niet-doen, volbrengen door niet-willen. Terugkeren naar het natuurlijke, naar innerlijke kracht. Het zijn de basisprincipes van het taoïsme en daarmee ook van een van zijn belangrijkste brongeschriften: de Tao Te Ching (of Daodejing). De klassieke filosofische teksten, vaak toegekend aan meester Lao Zi (604-507 v.Chr.), zouden zo’n 2500 jaar geleden zijn opgeschreven en vormen sindsdien een bron van inspiratie voor talloze auteurs, kunstenaars en vertalers.

Schrijvend de Tao volgen

Zo ook voor Ursula K. Le Guin (1929-2018). Als schrijver van sciencefiction en romans vond ze oneindige voeding in de ideeën uit de Tao Te Ching, die ze al op jonge leeftijd ontdekte in een oud exemplaar van haar vader – een editie van Paul Carus uit 1898. Door te schrijven probeerde ze de Weg te volgen, de Tao. Ze wilde haar werk een waarheid laten ademen zonder te pretenderen deze te kennen, en schreef over de kracht van ontvankelijkheid, het gevaar van macht en de grenzen van het menselijk kunnen.

De editie van Carus, waarin elk Chinees karakter was voorzien van een transliteratie en vertaling, vormde ook Le Guins baken toen zij zélf de kans kreeg een bewerking van haar geliefde klassieke teksten te schrijven. Aan de hand van deze letterlijke vertaling en de vele andere vertalingen, bewerkingen en interpretaties die ze raadpleegde, zocht ze haar eigen weg in de betekenis van de Tao Te Ching.

Ursula Le Guin, credit Marian Wood Kolisch

Laconieke, beeldschone taal

Omslag van Lao Tzu's Tao Te Ching
De Nederlandse Tao Te Ching van Lao Tzu, hertaald door Ursula Le Guin

Over het resultaat zegt ze: ‘Ik wilde een Boek van de Weg dat toegankelijk is voor de hedendaagse, niet-wijze, niet-machtige en misschien niet-mannelijke lezer, een die niet op zoek is naar esoterische geheimen maar de oren spitst voor een stem die spreekt tot de ziel.’ (p. 20)

Le Guin voelde zich in het bijzonder aangetrokken tot de ‘water-ziel’ van de Tao, de kracht van yin; meegeven, volgen, ontwijken, dansen. Ze vond het belangrijk om in haar vertaling mystiek niet met vaagheid te verwarren, en nam zich voor zo goed als ze kon recht te doen aan ‘de geest van het boek en de wonderbaarlijk indringende, laconieke, beeldschone taal.’

45. WARE KRACHT

Wat volmaakt heel is lijkt beschadigd,
maar je kunt het voor altijd gebruiken.
Wat volmaakt vol is lijkt leeg,
maar je kunt het niet opmaken.

Ware rechtheid lijkt scheef.
Grote vaardigheid lijkt onhandig.
Ware welsprekendheid lijkt te stamelen.

Om comfortabel te zijn in de kou, blijf bewegen;
om comfortabel te zijn in de hitte, blijf stil;
om comfortabel te zijn in de wereld; blijf kalm en helder.

Terug naar de natuurlijke staat

De verzen in de Tao Te Ching bieden ruimte, lucht – soms letterlijk een gevoel van opluchting –, en brengen zaken direct terug tot de kern. De eenvoudige diepgang is verfrissend in een wereld waarin het tegenovergestelde soms lijkt te zegevieren als wat we ‘lege complexiteit’ zouden kunnen noemen. Lao Zi ontdoet zaken en mensen van opsmuk, en wijst de weg terug naar een natuurlijke staat van zijn vanwaaruit alles moeiteloos plaatsvindt.

Die weg is er steevast een van niet-doen: niet ingrijpen, niet bemoeien, niet verlangen, niet forceren, niet weten. Dat betekent niet dat er niets wordt gedaan, integendeel: de dingen gebeuren, ontspringen, heel spontaan. Zonder inmenging van allerlei ego-patronen. Het enige wat we hoeven te ‘doen’, is steeds opnieuw terugkeren, afzakken, naar het Midden, naar de natuurlijke stroom van leven.

Leiderschap en de maatschappij

De Tao Te Ching is zowel mystiek als praktisch en zowel filosofisch als pragmatisch; de diepste wijsheid toont zich in de ogenschijnlijk meest eenvoudige, profane handeling en zit veelal in dat wat er níet is (zoals een vaas bruikbaar is door de holle ruimte). Het grote huist in het kleine, het hoge in het lage.

Bijzondere aandacht geeft Lao Zi aan leiderschap, heerschappij en maatschappelijke systemen. Een goede leider beschrijft hij als iemand die laag bij de grond blijft, ontvankelijk is, los kan laten en simpelweg zijn of haar taken uitvoert. Alleen onder zo’n leider zou een gezonde maatschappij kunnen bestaan; een die in overeenstemming is met de Weg en waarin zaken als hebzucht en ontevredenheid geen rol spelen. Onderstaande (fragmenten uit) verzen geven een beeld van deze ideeën.

Ursula Le Guin, credit Eileen Gunn

3. SUSSEN (fragment)

Dus de wijze ziel

die mensen regeert
zal hun geesten legen,
vult hun magen,
verzwakt hun wensen,
versterkt hun botten,
houdt mensen onwetend,
niets willend,
weerhoudt hen die wel weten
van iets doen.

Wanneer je niet-doet,
is er niets dat het niet doet.

53. INZICHT (fragment)

De grote weg is laag en vlak,

maar mensen willen graag afsnijden door de bergen.

Het paleis is vol pracht
en de velden zijn vol onkruid
en de graanschuren zijn vol met niets.

Mensen dragen opsmuk en mooie kleren,
dragen wapens,
drinken veel en eten veel,
hebben veel spullen, veel geld:
schaamteloze dieven.
Ongetwijfeld is hun weg
niet de weg.

57. SIMPELWEG ZIJN (fragment)

Des te meer restricties en verboden in de wereld,
des te armer de mensen worden.
Des te meer experts een land heeft,
des te groter de rotzooi waarin het zich bevindt.
Des te ingenieuzer de vaardigen zijn,
des te monsterlijker hun uitvindingen.
Des te luider de roep om gezag en orde
des te meer de dieven en bedriegers zich vermenigvuldigen.

65. EEN KRACHT (fragment)

Wie regeert met het verstand

is een vloek voor het land.
Wie regeert met onwetendheid
is er een zegen voor.

68. HEMELS LEIDRAAD

De beste kapitein rent niet naar voren.
De vurigste vechter bluft niet.
De grootste winnaar voert geen competitie.
De beste baas neemt een lage positie in.
Dit is de kracht van niet-concurreren.
Dit is het juiste gebruik van vaardigheid.
Hemels leidraad volgen
is altijd de beste manier geweest.

Teksten zonder doel

Hoewel nu misschien het idee is ontstaan dat de teksten ons onderwijzen in hoe (niet) te handelen, zou de Tao Te Ching de Tao Te Ching niet zijn als ze een doel zou hebben. De teksten tonen slechts de Weg – de Weg waarnaar alles altijd weer terug zal keren, ongeacht ons gedrag.

Wel kan het boek ons uitnodigen om af te dalen naar het Midden, en mee te stromen met het leven. Om te vertrouwen op de natuurlijke gang van zaken, en de waarde te zien van níet doen, níet zijn en níet willen. Zo kunnen we ontdekken dat het juist die lege ruimtes zijn waarin het leven in volledige vrijheid kan bewegen.

Duizend waarheden

Elke leeservaring is persoonlijk, en dit geldt bij uitstek voor het lezen van de Tao Te Ching. De teksten bevatten geen eenduidige betekenissen maar refereren tegelijkertijd wel voortdurend aan dezelfde kern. Ze krijgen hun betekenis door ze als lezer te voelen en ervaren, niet door te proberen ze van uitleg te voorzien. Zoals Le Guin het zelf verwoordt: ‘Een gedicht in de juiste vorm kan duizend waarheden bevatten. Maar het zegt er niet een.’ (p. 15)

Het enige wat wij hoeven te doen? Inderdaad: loslaten, meestromen met de taal, ontvankelijk zijn voor de rijkdom van de teksten en vooral níet willen begrijpen, ontdekken en vastgrijpen. Gewoon lezen, en weer laten gaan. Heerlijk.

Sanne Broekhuis, maart 2021


Tao Te Ching

De Tao te Ching is een van de meest geliefde klassieke teksten en heeft velen geïnspireerd, en niet de minsten zoals Alan Watts, voor wie het de centrale tekst in zijn filosofie was.  In de ogenschijnlijke eenvoud van de teksten van de Tao ligt het mysterie van ons leven besloten.

Bestel jouw exemplaar in hardcover, of als e-book.

Bestellen
Sanne Broekhuis

Sanne Broekhuis

Liefhebber van taal, oosterse filosofie en natuur. Grenzeloos nieuwsgierig naar alles wat voorbij de waan van de dag ligt. https://www.kommakoffie.nl/

Lees ook

Levenslessen van krachtige vrouwen, godinnen en mystici
  •  *
  •  *
  •  *
  •  *